TRIỀU ĐÔNG Y Chuyên Châm Cứu – Xoa Bóp Bấm Huyệt – Phục Hồi Vận Động
Vị thuốc Atiso, hay còn được gọi là Artichaut (trong tiếng Pháp) hoặc Artichoke (trong tiếng Anh), có tên khoa học là Cynara scolymus L., thuộc họ Cúc (Asteraceae). Đây là một loại thảo dược quý, được sử dụng rộng rãi trên thế giới nhờ những công dụng tuyệt vời trong việc bảo vệ và hỗ trợ chức năng gan.
Theo PGS.TS Nguyễn Thanh Hải, Trưởng bộ môn Dược Liệu, Đại học Dược Hà Nội: “Atiso chứa nhiều hoạt chất quý như acid chlorogenic, cynarin, inulin,… có tác dụng hỗ trợ chức năng gan, giải độc, lợi mật và hạ lipid máu. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả của cây trong điều trị các bệnh về gan như viêm gan, xơ gan, gan nhiễm mỡ.”
Mô tả cây Atiso
Atiso là một loại cây thảo sống lâu năm, có chiều cao trung bình khoảng 1m. Cây có đặc điểm như sau:
- Thân: Ngắn, thẳng, cứng, có khía dọc và phủ lông trắng mịn.
- Lá: Mọc so le, kích thước lớn, dài, cuống lá to và ngắn. Lá ở gốc xẻ thùy lông chim 2-3 lần, trong khi lá ở ngọn gần như nguyên. Mặt trên lá có màu xanh lục, mặt dưới phủ nhiều lông trắng mịn.
- Hoa: Cụm hoa hình đầu ở ngọn cành, đường kính 5-6cm, gồm nhiều hoa hình ống màu lam tím. Đế hoa nạc, được bao bọc bởi nhiều lá bắc mọng nước có đầu nhọn.
- Nhân giống: Atiso có thể được nhân giống bằng hạt hoặc bằng chồi con.
Bộ phận dùng và cách thu hái
Trong Atiso, người ta thường sử dụng 2 bộ phận chính làm dược liệu là lá và cụm hoa:
- Lá Atiso (Folium Cynarae scolymi): Thu hái quanh năm bằng cách rọc lấy phiến lá trưởng thành, chu kỳ 10-15 ngày/lần. Lá có thể sử dụng tươi hoặc phơi, sấy khô.
- Cụm hoa Atiso (Flos Cynarae scolymi): Hái vào thời điểm hoa chưa nở, có thể dùng tươi hoặc phơi khô. Sau khi thu hoạch hoa, cây sẽ được chặt bỏ và thay thế bằng cây con mới.
Thành phần hóa học chính
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng Atiso chứa nhiều hoạt chất quý, cụ thể:
1. Lá Atiso
- Các dẫn xuất acid mono-caffeoylquinic: Acid chlorogenic, 3-caffeoylquinic,…
- Các dẫn xuất acid di-caffeoylquinic: Cynarin, 1,5-dicaffeoylquinic,…
- Flavonoid: Cynarosid, scolymosid,…
2. Cụm hoa Atiso
- Inulin, protid, lipid, đường
- Khoáng chất: Mn, P, Fe,…
- Vitamin: A, B1, B2, C,…
Trong đó, cynarin và acid chlorogenic được xem là những hoạt chất chính, đóng vai trò quan trọng trong các tác dụng dược lý của Atiso.
Theo cuốn “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” của GS.TS Đỗ Tất Lợi: “Lá Atiso chứa 1-2% cynarin và 2-5% acid chlorogenic, có tác dụng bảo vệ tế bào gan, kích thích tiết mật và lợi tiểu nhẹ. Hoa Atisoô chứa 15-20% inulin và 3-5% protid, có giá trị dinh dưỡng cao.”
Công dụng chữa bệnh của Atiso
Nhờ thành phần hóa học đặc biệt, Atiso được sử dụng trong y học với nhiều công dụng như:
1. Bảo vệ và hỗ trợ chức năng gan
Các hoạt chất trong Atiso giúp tăng cường khả năng chống oxy hóa, giảm viêm, ngăn ngừa tổn thương tế bào gan và thúc đẩy quá trình tái tạo gan. Một nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng, sử dụng chiết xuất lá Atiso trong 6 tuần giúp cải thiện đáng kể các chỉ số men gan và mức độ tổn thương gan ở bệnh nhân viêm gan.
2. Giải độc gan
Atiso giúp kích thích quá trình sản xuất và bài tiết mật, từ đó thúc đẩy quá trình đào thải độc tố ra khỏi cơ thể. Ngoài ra, hoạt chất cynarin trong Atiso còn có khả năng ức chế sự hấp thu cholesterol ở ruột, giúp giảm tải gánh nặng cho gan.
Một nghiên cứu khác được công bố trên tạp chí Experimental and Toxicologic Pathology năm 2011 đã chỉ ra rằng, chiết xuất lá Atiso có tác dụng bảo vệ gan trước tác động của các chất độc như carbon tetrachloride, giảm viêm và hoại tử tế bào gan trên mô hình động vật thí nghiệm.
3. Lợi tiểu và hạ huyết áp
Các hợp chất trong Atiso có tác dụng lợi tiểu nhẹ, giúp đào thải muối và nước dư thừa ra khỏi cơ thể, từ đó hỗ trợ điều hòa huyết áp. Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Phytotherapy Research năm 2003 cho thấy, uống chiết xuất lá Atiso với liều 1,5-3g/ngày trong 12 tuần giúp giảm đáng kể huyết áp tâm thu ở người cao huyết áp, với mức giảm trung bình 11,5 mmHg.
4. Hạ cholesterol máu
Ngoài tác dụng ức chế hấp thu cholesterol ở ruột, Atiso còn giúp tăng cường chuyển hóa cholesterol trong gan, qua đó góp phần hạ lipid máu. Theo một thử nghiệm lâm sàng được đăng trên tạp chí Arzneimittelforschung năm 2000, sử dụng chiết xuất lá Atiso liều 1,8g/ngày trong 6 tuần đã cải thiện rõ rệt lipid máu ở bệnh nhân rối loạn lipid máu, giảm cholesterol toàn phần 18,5% và LDL-cholesterol 22,9%.
Ngoài ra, Atiso còn được sử dụng trong điều trị một số bệnh lý khác như rối loạn tiêu hóa, suy nhược cơ thể, viêm khớp,…
Với những công dụng tuyệt vời, Actisô được xem là một “người bạn của gan”, góp phần quan trọng trong việc duy trì và cải thiện sức khỏe của cơ quan đa năng này. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn và hiệu quả, việc sử dụng Actisô cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
