TRIỀU ĐÔNG Y

NGUYỄN VĂN TRIỀU
Y sĩ Y Học Cổ Truyền - 12 Năm kinh nghiệm
Tốt nghiệp trường: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh (UMP)
Châm cứu, Xoa bóp bấm huyệt, Phục hồi vận động
Địa chỉ: Lô B, Chung Cư Hoàng Anh Thanh Bình, Đường D4, Phường Tân Hưng, Quận 7, TP.HCM
Điện thoại: 0988 325 767 - Email: info@trieudongy.vn

Tin Mới

Actisô (Artichaut, Artichoke) – Cynara scolymus L., Asteraceae

Ngày cập nhật mới nhất: 23/05/2024

Actisô, hay còn được gọi là Artichaut (trong tiếng Pháp) hoặc Artichoke (trong tiếng Anh), có tên khoa học là Cynara scolymus L., thuộc họ Cúc (Asteraceae). Đây là một loại thảo dược quý, được sử dụng rộng rãi trên thế giới nhờ những công dụng tuyệt vời trong việc bảo vệ và hỗ trợ chức năng gan.

Actisô (Artichaut, Artichoke) - Cynara scolymus L., Asteraceae
Actisô (Artichaut, Artichoke) – Cynara scolymus L., Asteraceae

Theo PGS.TS Nguyễn Thanh Hải, Trưởng bộ môn Dược liệu, Đại học Dược Hà Nội: “Actisô chứa nhiều hoạt chất quý như acid chlorogenic, cynarin, inulin,… có tác dụng hỗ trợ chức năng gan, giải độc, lợi mật và hạ lipid máu. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả của cây trong điều trị các bệnh về gan như viêm gan, xơ gan, gan nhiễm mỡ.”

Mô tả cây Actisô

Actisô là một loại cây thảo sống lâu năm, có chiều cao trung bình khoảng 1m. Cây có đặc điểm như sau:

  • Thân: Ngắn, thẳng, cứng, có khía dọc và phủ lông trắng mịn.
  • Lá: Mọc so le, kích thước lớn, dài, cuống lá to và ngắn. Lá ở gốc xẻ thùy lông chim 2-3 lần, trong khi lá ở ngọn gần như nguyên. Mặt trên lá có màu xanh lục, mặt dưới phủ nhiều lông trắng mịn.
  • Hoa: Cụm hoa hình đầu ở ngọn cành, đường kính 5-6cm, gồm nhiều hoa hình ống màu lam tím. Đế hoa nạc, được bao bọc bởi nhiều lá bắc mọng nước có đầu nhọn.
  • Nhân giống: Actisô có thể được nhân giống bằng hạt hoặc bằng chồi con.
Mô tả cây Actisô
Mô tả cây Actisô

Bộ phận dùng và cách thu hái

Trong Actisô, người ta thường sử dụng 2 bộ phận chính làm dược liệu là lá và cụm hoa:

  • Lá Actisô (Folium Cynarae scolymi): Thu hái quanh năm bằng cách rọc lấy phiến lá trưởng thành, chu kỳ 10-15 ngày/lần. Lá có thể sử dụng tươi hoặc phơi, sấy khô.
  • Cụm hoa Actisô (Flos Cynarae scolymi): Hái vào thời điểm hoa chưa nở, có thể dùng tươi hoặc phơi khô. Sau khi thu hoạch hoa, cây sẽ được chặt bỏ và thay thế bằng cây con mới.

Thành phần hóa học chính

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng Actisô chứa nhiều hoạt chất quý, cụ thể:

1. Lá Actisô

  • Các dẫn xuất acid mono-caffeoylquinic: Acid chlorogenic, 3-caffeoylquinic,…
  • Các dẫn xuất acid di-caffeoylquinic: Cynarin, 1,5-dicaffeoylquinic,…
  • flavonoid: Cynarosid, scolymosid,…

2. Cụm hoa Actisô

  • Inulin, protid, lipid, đường
  • Khoáng chất: Mn, P, Fe,…
  • Vitamin: A, B1, B2, C,…

Trong đó, cynarin và acid chlorogenic được xem là những hoạt chất chính, đóng vai trò quan trọng trong các tác dụng dược lý của Actisô.

Theo cuốn “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” của GS.TS Đỗ Tất Lợi: “Lá Actisô chứa 1-2% cynarin và 2-5% acid chlorogenic, có tác dụng bảo vệ tế bào gan, kích thích tiết mật và lợi tiểu nhẹ. Hoa Actisô chứa 15-20% inulin và 3-5% protid, có giá trị dinh dưỡng cao.”

Thành phần hóa học chính
Thành phần hóa học chính

Công dụng chữa bệnh của Actisô

Nhờ thành phần hóa học đặc biệt, Actisô được sử dụng trong y học với nhiều công dụng như:

1. Bảo vệ và hỗ trợ chức năng gan

Các hoạt chất trong Actisô giúp tăng cường khả năng chống oxy hóa, giảm viêm, ngăn ngừa tổn thương tế bào gan và thúc đẩy quá trình tái tạo gan. Một nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng, sử dụng chiết xuất lá Actisô trong 6 tuần giúp cải thiện đáng kể các chỉ số men gan và mức độ tổn thương gan ở bệnh nhân viêm gan.

2. Giải độc gan

Actisô giúp kích thích quá trình sản xuất và bài tiết mật, từ đó thúc đẩy quá trình đào thải độc tố ra khỏi cơ thể. Ngoài ra, hoạt chất cynarin trong Actisô còn có khả năng ức chế sự hấp thu cholesterol ở ruột, giúp giảm tải gánh nặng cho gan. Một nghiên cứu khác được công bố trên tạp chí Experimental and Toxicologic Pathology năm 2011 đã chỉ ra rằng, chiết xuất lá Actisô có tác dụng bảo vệ gan trước tác động của các chất độc như carbon tetrachloride, giảm viêm và hoại tử tế bào gan trên mô hình động vật thí nghiệm.

3. Lợi tiểu và hạ huyết áp

Các hợp chất trong Actisô có tác dụng lợi tiểu nhẹ, giúp đào thải muối và nước dư thừa ra khỏi cơ thể, từ đó hỗ trợ điều hòa huyết áp. Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Phytotherapy Research năm 2003 cho thấy, uống chiết xuất lá Actisô với liều 1,5-3g/ngày trong 12 tuần giúp giảm đáng kể huyết áp tâm thu ở người cao huyết áp, với mức giảm trung bình 11,5 mmHg.

4. Hạ cholesterol máu

Ngoài tác dụng ức chế hấp thu cholesterol ở ruột, Actisô còn giúp tăng cường chuyển hóa cholesterol trong gan, qua đó góp phần hạ lipid máu. Theo một thử nghiệm lâm sàng được đăng trên tạp chí Arzneimittelforschung năm 2000, sử dụng chiết xuất lá Actisô liều 1,8g/ngày trong 6 tuần đã cải thiện rõ rệt lipid máu ở bệnh nhân rối loạn lipid máu, giảm cholesterol toàn phần 18,5% và LDL-cholesterol 22,9%.

Ngoài ra, Actisô còn được sử dụng trong điều trị một số bệnh lý khác như rối loạn tiêu hóa, suy nhược cơ thể, viêm khớp,…

Với những công dụng tuyệt vời, Actisô được xem là một “người bạn của gan”, góp phần quan trọng trong việc duy trì và cải thiện sức khỏe của cơ quan đa năng này. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn và hiệu quả, việc sử dụng Actisô cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Công dụng chữa bệnh của Actisô
Công dụng chữa bệnh của Actisô

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Actisô có phân bố tự nhiên ở những khu vực nào trên thế giới?

Actisô có nguồn gốc từ vùng Địa Trung Hải, đặc biệt là các nước như Ý, Tây Ban Nha, Hy Lạp. Ngày nay, cây được trồng rộng rãi ở nhiều nước châu Âu, châu Mỹ, châu Phi và một số nước châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản.

2. Điều kiện sinh trưởng tối ưu của cây Actisô là gì?

Actisô ưa thích khí hậu ôn hòa, nhiệt độ trung bình từ 15-25°C. Cây chịu hạn tốt nhưng cũng cần đủ độ ẩm để phát triển. Đất trồng cần thoáng khí, giàu dinh dưỡng và có độ pH từ 6,5-7,5.

3. Năng suất trung bình của cây Actisô đạt bao nhiêu kg/ha?

Với điều kiện chăm sóc tốt, năng suất lá tươi của Actisô có thể đạt 20-30 tấn/ha/năm, tương đương khoảng 5-7 tấn lá khô. Năng suất hoa tươi trung bình đạt 12-15 tấn/ha/vụ.

4. Hàm lượng hoạt chất chính trong lá và hoa Actisô là bao nhiêu?

Lá Actisô chứa khoảng 1-2% cynarin và 2-5% acid chlorogenic, tùy thuộc vào thời kỳ thu hái. Trong khi đó, hoa Actisô có chứa khoảng 15-20% inulin và 3-5% protid.

5. Liều dùng thông thường của lá Actisô để đạt hiệu quả tốt là bao nhiêu?

Liều dùng hàng ngày thường là 4-12g dược liệu khô, chia làm 2-3 lần. Có thể dùng cao lỏng với liều 1-3ml/lần, ngày 2-3 lần. Nên sử dụng trong ít nhất 2-3 tháng để đạt hiệu quả tối ưu.

6. Sử dụng Actisô có thể gây ra tác dụng phụ gì không?

Actisô được đánh giá là một vị thuốc an toàn khi sử dụng đúng liều lượng. Tuy nhiên, một số người có thể gặp phản ứng dị ứng nhẹ như ngứa, mẩn đỏ. Phụ nữ mang thai và cho con bú cần thận trọng khi dùng.

7. Có thể kết hợp Actisô với các loại thảo dược khác để tăng hiệu quả không?

Actisô có thể kết hợp với một số thảo dược khác như Diệp hạ châu, Bồ công anh, Cà gai leo… để tăng cường tác dụng bảo vệ và hỗ trợ chức năng gan. Tuy nhiên, nên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi kết hợp.

8. Có thể sử dụng Actisô thay thế hoàn toàn cho các thuốc điều trị bệnh gan không?

Không nên sử dụng Actisô như một biện pháp thay thế hoàn toàn cho thuốc điều trị. Thảo dược này chỉ đóng vai trò hỗ trợ, nên dùng song song với phác đồ điều trị của bác sĩ để đạt hiệu quả tối ưu, liên hệ với Triều Đông Y để được tư vấn thêm.

9. Ngoài công dụng làm thuốc, Actisô còn được sử dụng trong lĩnh vực nào?

Hoa Actisô non thường được sử dụng làm thực phẩm, chế biến thành các món ăn bổ dưỡng. Ngoài ra, chiết xuất Actisô còn được ứng dụng trong công nghiệp mỹ phẩm để sản xuất các sản phẩm chăm sóc da, chống lão hóa.

10. Làm thế nào để bảo quản lá và hoa Actisô đúng cách sau khi thu hái?

Lá và hoa Actisô sau khi thu hái cần được rửa sạch, loại bỏ tạp chất và phơi hoặc sấy khô ở nhiệt độ dưới 50°C đến khi độ ẩm còn 10-12%. Bảo quản dược liệu trong bao bì kín, để nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp.

5/5 - (3 bình chọn)

About Triều Đông Y

Avatar of Triều Đông Y
Triều Đông Y – Nguyễn Văn Triều tốt nghiệp y sĩ Y Học Cổ Truyền tại trường Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh (UMP), với hơn 12 năm kinh nghiệm Châm cứu, Xoa bóp bấm huyệt, Phục hồi vận động chắc chắn Triều Đông Y là nơi uy tín bạn nên liên hệ khi có nhu cầu khám và điều trị bệnh bằng phương pháp đông y.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *