Châm cứu là gì? Tác dụng của châm cứu như thế nào?

Quý khách đang tìm kiếm một phương pháp giảm đau lưng, đau vai gáy dai dẳng hay mong muốn phục hồi chức năng sau tai biến mà hạn chế tối đa việc lạm dụng thuốc tây? Châm cứu – một di sản của Y học phương Đông đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công nhận hiệu quả trên 28 nhóm bệnh lý khác nhau – có thể là giải pháp tối ưu.

Tại Triều Đông Y, chúng tôi hiểu rằng trước khi quyết định thực hiện bất kỳ thủ thuật y tế nào, Quý khách cần nắm rõ cơ chế khoa học và mức độ an toàn của nó. Và, chúng tôi nhận thấy xu hướng bệnh nhân tìm về các phương pháp bảo tồn không dùng thuốc đang tăng trưởng mạnh mẽ vì tính an toàn dài hạn. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chuyên sâu về bản chất, quy trình và những lưu ý thiết yếu để Quý khách an tâm lựa chọn liệu pháp này.

Phương pháp Châm cứu được định nghĩa chính xác như thế nào trong Y học?

Châm cứu là một thủ thuật y tế đặc thù thuộc nhóm vật lý trị liệu của Y học cổ truyền, hoạt động dựa trên nguyên lý kích thích cơ học để kích hoạt khả năng tự chữa lành của cơ thể. Thay vì đưa dược chất hóa học vào người, phương pháp này tập trung vào việc điều hòa lại hệ thống năng lượng và thần kinh nội tại.

Trong phần này, chúng tôi sẽ làm rõ cơ chế sinh học, phân biệt các thuật ngữ chuyên môn và các hình thức châm cứu hiện hành để Quý khách có cái nhìn tổng quan chính xác nhất.

Cơ chế hoạt động của châm cứu tác động lên cơ thể ra sao?

Về bản chất, châm cứu là thủ thuật sử dụng kim chuyên dụng tác động chính xác vào các huyệt đạo nằm trên hệ thống kinh lạc khắp cơ thể. Theo quan điểm Y học cổ truyền, việc này nhằm mục đích khai thông sự tắc nghẽn, giúp khí huyết lưu thông trơn tru, từ đó đẩy lùi bệnh tật.

Dưới góc nhìn của y học hiện đại và các nghiên cứu thần kinh học, khi kim châm kích thích vào huyệt vị sẽ tạo ra một phản xạ thần kinh. Tín hiệu này được truyền về hệ thần kinh trung ương (tủy sống và não bộ), kích thích cơ thể giải phóng các chất hóa học trung gian như Endorphin – một loại “thuốc giảm đau” tự nhiên mạnh hơn morphin nhiều lần. Đồng thời, quá trình này cũng làm giãn mạch, tăng cường tưới máu đến vùng bị đau, giúp nuôi dưỡng và phục hồi tế bào tổn thương nhanh chóng hơn.

Sự khác biệt giữa “Châm” và “Cứu” là gì?

Mặc dù thường được gọi chung là “châm cứu”, nhưng thực tế đây là hai kỹ thuật riêng biệt thường được phối hợp để tăng cường hiệu quả trị liệu.

“Châm” là hành động sử dụng kim châm (thường là kim thép không gỉ, rất mảnh) xuyên qua da vào huyệt đạo để tạo kích thích cơ học. Trong khi đó, “Cứu” là kỹ thuật sử dụng sức nóng (kích thích nhiệt) tác động lên huyệt.

Dụng cụ phổ biến nhất để thực hiện kỹ thuật này là ngải cứu khô (ngải nhung) được nén lại và đốt cháy, sau đó hơ trên huyệt hoặc gắn vào đuôi kim châm (gọi là Ôn châm). Sự kết hợp giữa tác động vật lý của kim và tác động nhiệt của ngải cứu giúp tăng cường lưu thông máu và làm ấm kinh lạc hiệu quả.

Hiện nay có những hình thức châm cứu phổ biến nào tại Việt Nam?

Sự tiến bộ của y học đã cho phép các bác sĩ kết hợp tinh hoa cổ truyền với công nghệ hiện đại, tạo ra nhiều biến thể châm cứu phù hợp với từng bệnh lý.

Hình thức kinh điển nhất là Hào châm, tức là châm kim truyền thống bằng tay và lưu kim. Tuy nhiên, phổ biến nhất hiện nay tại các bệnh viện là Điện châm. Phương pháp này nối kim châm với máy xung điện, sử dụng dòng điện tần số thấp để kích thích huyệt đạo liên tục, mang lại hiệu quả giảm đau mạnh mẽ.

Ngoài ra, với các bệnh lý mãn tính cần tác dụng lâu dài, bác sĩ có thể chỉ định Thủy châm (tiêm thuốc vitamin hoặc thuốc bổ thần kinh trực tiếp vào huyệt) hoặc Cấy chỉ (Catgut) – đưa một đoạn chỉ tự tiêu vào huyệt để duy trì kích thích trong 10-15 ngày. Một số trường hợp đặc biệt còn áp dụng Nhĩ châm (châm cứu trên loa tai) để điều trị các vấn đề về nội tiết hoặc cai nghiện.

Châm cứu có tác dụng gì đối với sức khỏe và điều trị bệnh lý?

Giá trị cốt lõi của châm cứu nằm ở khả năng điều trị tận gốc các cơn đau mãn tính và hỗ trợ phục hồi chức năng vận động mà không gây áp lực lên gan, thận như việc dùng thuốc kéo dài.

Chúng tôi sẽ phân tích sâu hơn về hiệu quả thực tế của liệu pháp này đối với ba nhóm vấn đề sức khỏe phổ biến nhất: bệnh cơ xương khớp, di chứng tai biến và rối loạn thần kinh.

Hiệu quả giảm đau của châm cứu đối với các bệnh xương khớp như thế nào?

Châm cứu được xem là một trong những phương pháp “vàng” trong điều trị bảo tồn các bệnh lý như đau thắt lưng, thoái hóa cột sống hay đau mỏi cổ vai gáy. Cơ chế chính là giúp giãn cơ sâu tại các vùng bị co cứng, giải phóng sự chèn ép lên rễ thần kinh.

Khi kim châm tác động đúng huyệt, cơ thể sẽ sản sinh Opioid nội sinh, giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu và giảm đau rõ rệt. Quan trọng hơn, châm cứu kích thích cơ chế kháng viêm tự nhiên tại vùng tổn thương.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những bệnh nhân lớn tuổi hoặc người bị đau dạ dày, những người không thể sử dụng thuốc giảm đau kháng viêm (NSAIDs) trong thời gian dài. Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy, châm cứu có khả năng kích thích cơ thể sản sinh Endorphin làm tăng ngưỡng chịu đau lên gấp 3-5 lần so với trạng thái bình thường, giúp giảm nhu cầu sử dụng thuốc giảm đau NSAIDs xuống 50%.

Vai trò của châm cứu trong phục hồi chức năng sau tai biến là gì?

Đối với bệnh nhân gặp di chứng sau tai biến mạch máu não (đột quỵ) hoặc chấn thương sọ não, thời gian phục hồi là yếu tố then chốt. Châm cứu đóng vai trò kích thích sự tái tạo và dẫn truyền của các đường mòn thần kinh mới. Thực tế lâm sàng cho thấy, can thiệp châm cứu trong giai đoạn ‘cửa sổ vàng’ (3-6 tháng đầu sau tai biến) có thể tăng tỷ lệ phục hồi vận động lên tới 60-70% so với việc chỉ tập phục hồi chức năng đơn thuần.

Việc tác động vào các huyệt đạo trên vùng chi bị liệt giúp cải thiện trương lực cơ, ngăn ngừa tình trạng teo cơ và cứng khớp do bất động lâu ngày. Đặc biệt, với các trường hợp bị liệt dây thần kinh số 7 (méo miệng, mắt nhắm không kín), châm cứu sớm có thể giúp lấy lại thẩm mỹ và chức năng vận động cơ mặt rất hiệu quả.

Tại Triều Đông Y, chúng tôi luôn khuyến khích kết hợp châm cứu với tập vật lý trị liệu để tối ưu hóa khả năng phục hồi vận động cho người bệnh.

Liệu pháp này có cải thiện được tình trạng mất ngủ và căng thẳng thần kinh không?

Không chỉ điều trị các bệnh về thể chất, châm cứu còn rất hiệu quả trong việc cân bằng sức khỏe tinh thần. Tác động của kim châm vào các huyệt vùng đầu và cổ gáy có khả năng điều hòa hoạt động của hệ thần kinh thực vật.

Quá trình trị liệu giúp giảm nồng độ các hormone gây căng thẳng (như cortisol), đồng thời kích thích não bộ thư giãn (an thần). Nhờ đó, phương pháp này hỗ trợ tốt cho người bị mất ngủ mãn tính, rối loạn lo âu hoặc đau đầu vận mạch. Sau liệu trình điều trị, người bệnh thường nhận thấy giấc ngủ sâu hơn, cải thiện tuần hoàn não và tinh thần trở nên thư thái, nhẹ nhàng hơn.

Quy trình châm cứu chuẩn Y khoa bao gồm những bước nào?

Để đảm bảo an toàn tuyệt đối và hiệu quả điều trị cao nhất, quy trình châm cứu tại các cơ sở châm cứu TPHCM uy tín như Triều Đông Y luôn tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Bộ Y tế. Một buổi trị liệu tiêu chuẩn không chỉ đơn thuần là việc châm kim, mà là một quy trình khép kín từ khâu chẩn đoán đến theo dõi sau điều trị.

Bước 1: Bác sĩ thăm khám và chẩn đoán theo Y học cổ truyền

Trước khi tiến hành bất kỳ thủ thuật nào, bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền bắt buộc phải thực hiện tứ chẩn: Vọng – Văn – Vấn – Thiết (Nhìn thần sắc, nghe giọng nói/hơi thở, hỏi bệnh sử và bắt mạch).

Bước này cực kỳ quan trọng để xác định chính xác thể bệnh và tình trạng tạng phủ của Quý khách. Dựa trên kết quả thăm khám, bác sĩ mới xây dựng phác đồ điều trị chi tiết: châm vào huyệt nào, độ sâu bao nhiêu, có kết hợp cứu ngải hay điện châm không. Mỗi bệnh nhân sẽ có một phác đồ riêng biệt, không ai giống ai.

Bước 2: Kỹ thuật châm kim và cảm giác “Đắc khí”

Sau khi sát khuẩn vùng da cần trị liệu, bác sĩ sẽ sử dụng kim vô khuẩn (loại dùng 1 lần) để châm vào huyệt. Hãy so sánh cụ thể. Ví dụ: “Kim châm cứu có đường kính trung bình từ 0.16mm – 0.3mm, chỉ bằng 1/10 đường kính kim tiêm y tế thông thường và tương đương với sợi tóc người. Do đó, cảm giác đau khi qua da gần như bằng không.

Điều Quý khách cần lưu ý là cảm giác “Đắc khí”. Khi kim đi vào đúng huyệt đạo, Quý khách sẽ cảm thấy hơi tê, tức, nặng hoặc mỏi nhẹ tại chỗ châm, đôi khi lan nhẹ theo đường kinh. Đây là dấu hiệu tích cực cho thấy huyệt đạo đã được kích thích đúng cách và khí huyết bắt đầu được điều chỉnh. Nó hoàn toàn khác với cảm giác đau buốt nhói do châm trúng dây thần kinh hoặc mạch máu.

Trong quá trình trị liệu, chúng tôi thường nhắc nhở bệnh nhân rằng: Nếu thấy đau buốt nhói như điện giật, hãy báo ngay cho bác sĩ. Đó là châm trúng mạch máu hoặc dây thần kinh. Còn cảm giác tê tức, nặng mỏi mới chính là tín hiệu của hiệu quả điều trị.

Bước 3: Thời gian lưu kim và liệu trình điều trị kéo dài bao lâu?

Sau khi châm, bác sĩ thường mắc máy điện châm để tạo xung điện kích thích đều đặn. Thời gian lưu kim trung bình kéo dài từ 20 đến 30 phút tùy theo phác đồ.

Về liệu trình, Châm cứu là một liệu pháp y khoa cần thời gian tích lũy, không phải là giải pháp cắt cơn tức thì như thuốc tê. Thông thường, một đợt điều trị sẽ kéo dài từ 7 đến 10 ngày, mỗi ngày thực hiện 1 lần. Tần suất này giúp cơ thể tích lũy hiệu quả kích thích để tạo ra sự thay đổi bền vững. Với các bệnh mãn tính lâu năm, bác sĩ có thể chỉ định nhiều liệu trình nhắc lại để duy trì kết quả.

Những điều kiện an toàn và lưu ý quan trọng khi thực hiện châm cứu là gì?

Mặc dù châm cứu là phương pháp có độ an toàn cao, ít xâm lấn, nhưng không phải là không có rủi ro nếu thực hiện sai kỹ thuật hoặc áp dụng sai đối tượng. Tại phần này, Triều Đông Y sẽ cung cấp những cảnh báo và lời khuyên chuyên môn để Quý khách chủ động bảo vệ sức khỏe của mình.

Những tác dụng phụ hoặc biến chứng nào có thể xảy ra?

Biến chứng thường gặp nhất là vựng châm. Đây là hiện tượng người bệnh cảm thấy hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, thậm chí ngất xỉu ngay trong khi châm. Nguyên nhân chủ yếu là do tâm lý quá sợ hãi hoặc do đi châm cứu khi quá đói (hạ đường huyết).

Mặc dù tỷ lệ vựng châm rất thấp (dưới 0.5%), nhưng tại Triều Đông Y, quy trình xử lý luôn được chuẩn bị sẵn sàng: Chỉ cần rút kim, cho bệnh nhân nằm đầu thấp, uống trà gừng ấm là sẽ hồi phục ngay sau 5-10 phút.

Ngoài ra, tại vị trí rút kim có thể xuất hiện vết bầm tím nhỏ. Đây thực chất là hiện tượng xuất huyết dưới da nhẹ do kim chạm vào mao mạch nhỏ, sẽ tự tan sau vài ngày và không gây nguy hiểm.

Tuy nhiên, rủi ro đáng lo ngại nhất là nhiễm khuẩn nếu cơ sở thực hiện không đảm bảo vô trùng hoặc dùng lại kim cũ. Do đó, Quý khách cần kiên quyết yêu cầu sử dụng kim dùng 1 lần (disposable needles) còn nguyên bao bì cho mỗi lần điều trị.

Những đối tượng nào được khuyến cáo KHÔNG nên châm cứu (Chống chỉ định)?

Châm cứu không phù hợp với tất cả mọi người. Các bác sĩ thường từ chối thực hiện thủ thuật này đối với những người mắc bệnh rối loạn đông máu (như Hemophilia) hoặc đang sử dụng thuốc chống đông liều cao, vì nguy cơ chảy máu khó cầm.

Đặc biệt, không châm cứu vào các vùng da đang có vết thương hở, viêm nhiễm lở loét. Các trường hợp cấp cứu ngoại khoa (đau ruột thừa, thủng dạ dày…) tuyệt đối không được dùng châm cứu để trì hoãn việc phẫu thuật.

Đối với phụ nữ mang thai, châm cứu có thể hỗ trợ giảm đau lưng hoặc nghén, nhưng cần hết sức thận trọng và tránh các huyệt nhạy cảm gây co bóp tử cung; việc này bắt buộc phải do bác sĩ tay nghề cao thực hiện.

So sánh Châm cứu và Bấm huyệt: Phương pháp nào phù hợp với bạn?

Rất nhiều khách hàng nhầm lẫn hoặc băn khoăn giữa hai phương pháp này. Dưới đây là bảng so sánh để Quý khách dễ dàng lựa chọn:

Tiêu chí	Châm cứu	Xoa bóp bấm huyệt
Bản chất	Thủ thuật xâm lấn (qua da).	Thủ thuật không xâm lấn.
Dụng cụ	Sử dụng kim châm, máy điện châm.	Sử dụng lực từ ngón tay, bàn tay.
Mức độ tác động	Tác động sâu vào huyệt và lớp cơ sâu.	Tác động chủ yếu ở lớp cơ nông và gân.
Cảm giác	Tê tức, nặng (Đắc khí).	Đau tức (thốn), thư giãn.
Phù hợp với	Bệnh mãn tính, tổn thương thần kinh, viêm sâu.	Đau mỏi cơ thông thường, cần thư giãn, người sợ kim.

Hình ảnh châm cứu tại phòng khám đông y, phòng khám y học cổ truyền tại TPHCM

Video Châm Cứu Tại Triều Đông Y

Giải đáp các thắc mắc thường gặp về liệu pháp châm cứu

Để khép lại bài viết, chúng tôi xin giải đáp nhanh một số câu hỏi phổ biến mà các bệnh nhân thường gửi về cho Triều Đông Y.

1. Châm cứu có đau không và kim châm có để lại sẹo không?

Như đã đề cập, kim châm cứu rất mảnh nên cảm giác đau là rất ít, chủ yếu là cảm giác tức nặng của đắc khí. Kim được thiết kế đặc biệt để tách mô chứ không cắt mô, do đó hoàn toàn không để lại sẹo vĩnh viễn trên da.

2. Một lần châm cứu hết bao nhiêu tiền và có được bảo hiểm y tế chi trả không?

Dao động từ 70.000đ đến 300.000đ/lần tùy thuộc vào cơ sở y tế và dịch vụ đi kèm (như điện châm, thủy châm hay cứu ngải). Tại các bệnh viện công lập, chi phí này nằm trong danh mục được Bảo hiểm Y tế chi trả theo quy định nếu người bệnh điều trị nội trú đúng tuyến.

3. Trước và sau khi châm cứu người bệnh cần kiêng khem những gì?

Trước khi châm, Quý khách không nên ăn quá no hoặc để bụng quá đói, không sử dụng rượu bia. Sau khi châm, nên nghỉ ngơi nhẹ nhàng, tránh tắm nước lạnh ngay lập tức vì Sau khi châm cứu, các huyệt đạo (lỗ chân lông) đang mở rộng để thoát khí tà. Việc tắm nước lạnh ngay lập tức dễ khiến hàn khí xâm nhập ngược vào cơ thể, gây cảm lạnh hoặc đau tăng thêm. Khuyến nghị nên tắm nước ấm sau ít nhất 2-4 tiếng.

4. Có nên tự mua máy châm cứu hay kim châm cứu về điều trị tại nhà không?

Chúng tôi khuyến cáo là KHÔNG. Việc xác định sai huyệt đạo hoặc sử dụng cường độ điện không phù hợp có thể gây bỏng da, tổn thương thần kinh hoặc làm bệnh trầm trọng hơn. Việc điều trị cần được thực hiện bởi người có chuyên môn.

5. Châm cứu có đau không? Cảm giác thực tế như thế nào?

Không đau buốt như tiêm thuốc. Cảm giác chủ đạo mà người bệnh nhận thấy là tê, tức, nặng, mỏi tại vị trí huyệt (gọi là “đắc khí”). Kim châm cứu có đường kính cực nhỏ (0.16-0.3mm), chỉ bằng sợi tóc, nên khi xuyên qua da diễn ra rất nhanh và êm ái.

6. Đang trong kỳ kinh nguyệt có châm cứu được không?

Có thể, nhưng cần thận trọng. Bác sĩ sẽ tránh châm vào các huyệt vùng bụng dưới hoặc thắt lưng để không làm tăng lượng máu kinh (gây rong kinh). Tuy nhiên, châm cứu đúng kỹ thuật có thể giúp giảm đau bụng kinh và điều hòa khí huyết hiệu quả cho phụ nữ.

7. Châm cứu bao lâu thì có hiệu quả rõ rệt?

Phụ thuộc vào mức độ bệnh lý. Với các cơn đau cấp tính (như vẹo cổ cấp), bệnh nhân có thể đỡ ngay sau 3-5 ngày. Với bệnh mãn tính (di chứng tai biến, thoái hóa), liệu trình thường kéo dài 2-3 đợt (mỗi đợt 10-15 ngày) để cơ thể phục hồi chức năng hoàn toàn.

8. Vừa châm cứu vừa uống thuốc Tây y có được không?

Được phép kết hợp. Châm cứu là phương pháp vật lý trị liệu, không đưa hóa chất vào cơ thể nên không gây tương tác thuốc. Việc kết hợp giúp tăng hiệu quả giảm đau, từ đó giúp bệnh nhân giảm liều lượng và thời gian sử dụng thuốc kháng viêm, hạn chế tác dụng phụ lên dạ dày.

9. Châm cứu có giúp giảm béo (giảm cân) không?

Có hiệu quả hỗ trợ rất tốt. Châm cứu (đặc biệt là phương pháp Cấy chỉ) tác động vào huyệt đạo giúp điều hòa chuyển hóa lipid và giảm cảm giác thèm ăn tự nhiên. Tuy nhiên, để giảm cân bền vững, phương pháp này bắt buộc phải kết hợp với chế độ dinh dưỡng và vận động hợp lý.

10. Trẻ em có châm cứu được không?

Được, nhưng chỉ định hạn chế. Châm cứu thường được áp dụng cho trẻ em trong các trường hợp đặc biệt như bại não, di chứng viêm não, tự kỷ hoặc liệt dây thần kinh số 7. Với trẻ nhỏ sợ kim, các bác sĩ thường ưu tiên phương pháp xoa bóp bấm huyệt để tránh gây hoảng sợ.

11. Có nguy cơ bị lây bệnh truyền nhiễm qua kim châm không?

Không, nếu tuân thủ quy trình chuẩn. Tại các cơ sở uy tín như Triều Đông Y, quy định bắt buộc là sử dụng kim châm dùng 1 lần (disposable needles) cho từng bệnh nhân. Kim sau khi dùng sẽ được hủy bỏ theo quy trình rác thải y tế, loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm chéo HIV hay Viêm gan B.

12. Tác dụng phụ thường gặp nhất sau khi châm cứu là gì?

Bầm tím nhẹ và cảm giác mệt mỏi. Vết bầm (xuất huyết dưới da) là do kim chạm vào mao mạch nhỏ, sẽ tự tan sau vài ngày. Cảm giác mệt mỏi thoáng qua là do cơ thể đang điều chỉnh lại năng lượng (khí), người bệnh chỉ cần nghỉ ngơi và uống nước ấm sẽ hồi phục nhanh chóng.

Tại Triều Đông Y, chúng tôi luôn tâm niệm rằng sức khỏe của Quý khách là tài sản vô giá. Hy vọng bài viết này đã cung cấp đầy đủ thông tin để Quý khách hiểu đúng về châm cứu. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại liên hệ gửi thắc mắc với đội ngũ chuyên gia của chúng tôi để được tư vấn chi tiết.